Αλληλογραφία

Κάθε προτελευταίο Σάββατο του μήνα κυκλοφορεί με την Καθημερινή το περιοδικό “Φωτογράφος”. Η πρώτη στήλη είναι αφιερωμένη στην κριτική φωτογραφιών των αναγνωστών του περιοδικού. Η κριτική γίνεται απο επαγγελματίες φωτογράφους. Αποφάσισα να γράψω δυο λόγια για την κριτική και να τα στείλω στη στήλη της αλληλογραφίας. Σας παραθέτω το γράμμα μου.

Αγαπητέ Φωτογράφε,

Χαίρομαι που εδώ και αρκετό καιρό η στήλη με τις φωτογραφίες των αναγνωστών σου απέκτησε θεματικές ενότητες. Είναι έτσι πιο εύκολο και μάλλον πιο σωστό για να συγκριθούν οι διάφορες φωτογραφίες, ενω παλιά η στήλη φαινόταν πιο χαοτική. Άντε να βάλεις δίπλα σε ένα τοπίο ένα στιγμιότυπο ή ένα πορτραίτο και να αποφασίσεις ποιά είναι η καλύτερη φωτογραφία... είναι περίπου σαν να πορσπαθείς να συγκρίνεις αυτοκίνητα με κατσαρόλες.

Παρόλα αυτά, ακόμα και στην ίδια θεματική ενότητα όμως παρατηρείται μερικές φορές μια σχετική αυθαιρεσία ως προς την κριτική κάθε φωτογραφίας. Για παράδειγμα, στο προηγούμενο τεύχος κάποια φωτογραφία υστερούσε σε ευκρίνεια και κάποια άλλη σε φωτεινότητα ή κοντράστ (δεν θυμάμαι). Με τα παραπάνω κριτήρια φαντάζομαι οτι η Julia Margaret Cameron, o Roy DeCarava ή ακόμα και ο Bresson θα κοβόντουσαν τελείως. Θα ήθελα να απευθυνθώ στους εκάστοτε κριτές της στήλης και να τους υπενθυμίσω οτι η φωτογραφία ή θα υπάρχει ή δεν θα υπάρχει. Αν μπορούν ας την κρίνουν για αυτό που είναι και όχι γιατι "ο ορίζοντας ήταν στραβός", για να μη σηκωθεί ο Winogrand απο τον τάφο του!

Αν απο την άλλη οι διάφοροι "κριτές" θεωρούν οτι ένα καλό πορτραίτο είναι το καθαρό πορτραίτο, ας μας το πούνε, ας το θέσουν σαν όρο μαζί με την θεματική ενότητα ώστε αν κάποιος έχει επίτηδες φλουταρισμένα πορτραίτα να μην τα στείλει. Βέβαια τώρα τίθεται θέμα για το που αποσκοπεί η στήλη αυτή. Προτιμά να παρουσιάζει φωτογραφίες "τεχνικά άρτιες" ή προτιμά να παρουσιάζει καλές φωτογραφίες; Θέλει οι αναγνώστες που υποβάλλουν τις φωτογραφίες τους για κριτική να είναι "τεχνικάτζες" ή φωτογράφοι;

Στο επόμενο τεύχος ο κ. Καλδής, φωτογράφος και πιθανότατα στέλεχος του περιοδικού, μου απάντησε τα παρακάτω.

“Η στήλη της φωτοκριτικής έχει επικοινωνιακό, συμβουλευτικό και αν θέλετε επιμορφοτικό χαρακτήρα. Το πιθανότερο είναι οτι δεν θα στείλουν υλικό φτασμένοι φωτογράφοι ή επαγγελματίες. Θα συμμετάσχουν όμως οι φίλοι της εικόνας που βρίσκονται στα πρώτα τους βήματα ή ακόμα και οι πιο ενθουσιώδεις που θέλουν την κρίση των άλλων, επιζητουν το σχόλιο και εκτιμούν τη γνώμη (χωρίς υποχρεωτικά να την συμμερίζονται, ίσως…). Για το λόγο αυτό, θα αναφέρουμε τον στραβό ορίζοντα, εκτός αν η φωτογραφία είναι τόσο προχωρημένη ώστε να έχει την δύναμη να τον αγνοεί. Η κουβέντα για μικρές ατέλειες, αν γίνει κατανοητή, έχει την δυναμική να φέρει βελτιώσεις και να ανεβάσει το επίπεδο. Γι’αυτό δεν μιλάμε, άραγε; “

Ήδη ένιωσα μεγάλη τιμή που δημοσιεύτηκε το γράμμα μου και ακόμα μεγαλύτερη που πήρα και απάντηση. Θα επιθυμούσα να ανοίξω έναν διάλογο με τον κ. Καλδή αλλά καταλαβαίνω οτι θα ήταν κατάχρηση αυτό να γίνει μέσω του περιοδικού.

Ο κ. Καλδής εν μέρει έχει δίκιο, εν μέρει. Ένας στραβός ορίζοντας σε μια φωτογραφία που θα έπρεπε να είναι ίσιος δεν στέκει. Ένας φωτογράφος που θέλει να τονίσει κάποια χαρακτηριστικά σε ένα πρόσωπο, αν η φωτογραφία του βγεί κουνημένη, ρισκάρει να αποτύχει. Πρέπει όμως να μην ξεχνάμε οτι οι ερασιτέχνες (οι εραστές της τέχνης) και οι πιο ενθουσιώδεις φωτογράφοι παρουσιάζουν φωτογραφίες πολύ περισσότερο σημαντικές απο εκείνες των επαγγελματιών. Ουσιαστικά δεν υπάρχουν ερασιτέχνες και επαγγελματίες στην φωτογραφία. Υπάρχουν φωτογράφοι και μη φωτογράφοι. Για μένα δεν παίζει τόσο μεγάλο ρόλο αν μια φωτογραφία που θαυμάζω είναι τραβηγμένη απο ερασιτέχνη ή απο επαγγελματία…κανείς δεν θα μπορούσε να το διακρίνει βλέποντας την, έτσι κι αλλιώς.

Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε οτι η Julia Margaret Cameron έτυχε να λάβει σαν δώρο απο τα παιδιά της μια φωτογραφική μηχανή όταν ήταν περίπου 50 χρονών και τότε αποφάσισε οτι θέλει να κάνει πορτραίτα των πιο κοντινών της προσώπων. Μόνη της αποφάσισε οτι τα πρόσωπα θα είναι κουνημένα (έτσι κι αλλιώς τότε ο χρόνος μιας λήψης ήταν μεγάλος). Όταν την κατηγόρησαν οτι οι φωτογραφίες της είναι κουνημένες είπε: ¨μα καλά, δεν καταλαβαίνουν οτι έτσι θέλω να είναι;“ Η Cameron δεν ήταν επαγγελματίας και μόνο μετά τον θάνατό της αναγνωρίστηκε σαν μεγάλη φωτογράφος.

Επίσης ο Winogrand, επαγγελματίας φωτογράφος και καθηγητής φωτογραφίας έλεγε ¨μπορώ να σας αποδείξω οτι σε καμία φωτογραφία μου ο ορίζοντας δεν είναι στραβός“.

Η φωτογραφία είναι μόνο 180 ετών. Θα μπορούσαμε εύκολα να πούμε οτι είναι παιδί της ζωγραφικής. Ποιός είναι αυτός που θέσπισε τους κανόνες βάσει των οποίων θα πρέπει να φωτογραφίζουμε; Δεν νομίζω οτι υπάρχει κάποιος. Ποιός απο τους μεγάλους δασκάλους μίλησε ποτέ για ίσιο ορίζοντα; Δεν νομίζω να τους ενδιέφερε τόσο. Ποιός είπε οτι τα πορτραίτα πρέπει να έχουν εκείνον τον συγκεκριμένο φωτισμό ή να είναι καθαρά και όχι κουνημένα; Κανένας.

Κανόνες στη φωτογραφία δεν υπάρχουν…όπως ούτε και στη ζωγραφική και στη γλυπτική. Η φωτογραφία είτε υπάρχει σαν γεγονός είτε δεν υπάρχει…είναι ανώφελο να λέμε οτι μια φωτογραφία θα ήταν καλύτερη αν ήταν τραβηγμένη αλλιώς…απλά θα ήταν μια άλλη φωτογραφία. Πώς θα ήταν; δεν ξέρουμε.

Άρα ό,τι κουβέντα γίνεται περι κοντράστ, περι κορεσμού, περι θωλότητας ή περι στραβού ορίζοντα είναι απλά μια άχρηστη φλυαρία.

Όταν έχεις να παραδώσεις φωτογραφική δουλειά σε πελάτη, πρέπει να είναι όπως τη θέλει εκείνος. Όταν όμως έχεις να δείξεις φωτογραφίες σε κάποιον που εκτιμάς τότε όλοι οι κανόνες είναι εντελώς ασήμαντοι.